Η ηθική της ψυχανάλυσης – 1959-1960 – Σεμινάριο 7

Η σφοδρή έκλαμψη, ο σπινθήρας του κάλλους συμπίπτουν με τη στιγμή της υπέρβασης, της πραγμάτωσης, της Άτης της Αντιγόνης, που είναι το γνώρισμα στο οποίο έδωσα εξαιρετική έμφαση… Μέσω αυτού του στοιχείου εγκαθίσταται για εμάς μια ορισμένη σχέση με το επέκεινα του κεντρικού πεδίου, αλλά αυτό επίσης είναι που μας απαγορεύει να δούμε την πραγματική του φύση… Η επίπτωση της ομορφιάς είναι σαν τύφλωση. Επέκεινα συμβαίνει κάτι ακόμη, κάτι που δεν γίνεται να κοιταχτεί… Η Αντιγόνη παρουσιάζεται ως αὐτόνομος – ανεπιτήδευτη σχέση του ανθρώπινου όντος με ό,τι ως εκ θαύματος συμβαίνει να κουβαλάει, δηλαδή με τη σημαίνουσα τομή, η οποία του επιδικάζει την ανυπέρβλητη δύναμη να είναι, απέναντι κι ενάντια σε όλους, αυτό που είναι… Όμως η Αντιγόνη οδηγεί στο έπακρο την εκπλήρωση αυτού που μπορούμε να ονομάσουμε αμιγή επιθυμία, την απερίφραστη επιθυμία θανάτου ως τέτοια. Την επιθυμία αυτή, την ενσαρκώνει. Για σκεφτείτε – Τι γίνεται με την επιθυμία της; Δεν θα έπρεπε να είναι η επιθυμία του Άλλου, και να συνδέεται με την επιθυμία της μητέρας; Η επιθυμία της μητέρας, το κείμενο το υπαινίσσεται, είναι η κοιτίδα των πάντων. Η επιθυμία της μητέρας είναι ταυτόχρονα η ιδρυτική επιθυμία όλης της δομής, η επιθυμία που έφερε στον κόσμο εκείνα τα ανεπανάληπτα βλαστάρια, τον Ετεοκλή, τον Πολυνείκη, την Αντιγόνη, την Ισμήνη, αλλά είναι παράλληλα επιθυμία εγκληματική… Οι γόνοι της αιμομικτικής σχέσης είναι δύο αδελφοί, ο ένας αντιπροσωπεύει την ισχύ και ο άλλος αντιπροσωπεύει το έγκλημα. Δεν υπάρχει κανένας για να επωμιστεί το έγκλημα, και την εγκυρότητα του εγκλήματος, παρά μόνο η Αντιγόνη. Μεταξύ των δύο, η Αντιγόνη επιλέγει να είναι ξεκάθαρα η φύλακας του είναι του εγκληματία ως τέτοιου. Ίσως τα πράγματα να μπορούσαν να έχουν ένα τέλος, αν το κοινωνικό σώμα είχε θελήσει να συγχωρήσει, να λησμονήσει, και να καλύψει όλα αυτά με τις ίδιες επικήδειες τιμές. Στο μέτρο που η κοινότητα αρνείται κάτι τέτοιο, η Αντιγόνη οφείλει να θυσιάσει το είναι της στον βωμό της διατήρησης εκείνου του ουσιώδους είναι που είναι η οικογενειακή Άτη – κίνητρο, γνήσιος άξονας αναφοράς, γύρω από τον οποίο περιστρέφεται όλη ετούτη η τραγωδία. Η Αντιγόνη διατηρεί για πάντα, διαιωνίζει, απαθανατίζει αυτή την Άτη. (Από το κεφάλαιο ΚΑ΄)

Jacques Lacan (Συγγραφέας)

Ο ΖΑΚ ΛΑΚΑΝ (1901-1981) γεννήθηκε, έζησε και εργάστηκε στο Παρίσι. Στις αρχές της δεκαετίας του ’30 δημοσίευσε τη διατριβή του για την παρανοϊκή ψύχωση, και λίγο αργότερα έγινε δεκτός στη Γαλλική Ψυχαναλυτική Εταιρεία, όπου παρουσίασε τη θέση του για το λεγόμενο στάδιο του καθρέφτη. Η αποφασιστική παρέμβασή του, όμως, στο ψυχαναλυτικό γίγνεσθαι ξεκίνησε τη δεκαετία του ’50 με τη μορφή ενός εβδομαδιαίου σεμιναρίου, το οποίο έγινε πόλος κατάρτισης και συσπείρωσης για πολλές γενιές ψυχαναλυτών. Το 1964, απαντώντας στον εξοβελισμό του από τη Διεθνή Ψυχαναλυτική Εταιρεία, ο Λακάν ίδρυσε τη Φροϊδική Σχολή των Παρισίων (1964-1980), η ακτινοβολία της οποίας ξεπέρασε κατά πολύ τα γαλλικά σύνορα. Η τελευταία θεσμική πρωτοβουλία του, η Σχολή του Φροϊδικού Αιτίου (1981), έμελλε να γίνει το όχημα για τη διάδοση του λακανικού προσανατολισμού σε παγκόσμιο επίπεδο. Το 1966 ο Λακάν συγκέντρωσε σε έναν ογκώδη τόμο τα Γραπτά κείμενά του. Το 2001 κυκλοφόρησαν τα Άλλα Γραπτά που περιλαμβάνουν όλα τα μεταγενέστερα κείμενα. Η σταδιακή έκδοση του σεμιναρίου ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του ’70, σε μεταγραφή του Ζακ-Αλέν Μιλέρ, και συνεχίζεται έως σήμερα.